SPRAWOZDANIE: I spotkanie grupy mieszanej i grill na Węglowej (20.06.2013)

W czwartek 20 czerwca 2013 r. odbyło się inauguracyjne spotkanie mieszanej grupy roboczej, pracującej nad społeczną koncepcją zagospodarowania przestrzennego terenu powojskowego przy ul. Węglowej w Białymstoku. Okazją do rozmów o przyszłości tej przestrzeni był grill i spacer krajoznawczy po dawnej jednostce wojskowej, zorganizowany przez Stowarzyszenie Kreatywne Podlasie w ramach projektu „Węglowa – społeczna koncepcja”.

Węglowa to ponad 9 hektarów terenu położonego niemal w centrum Białegostoku, tuż za linią kolejową prowadzącą z Warszawy przez Białystok do Wołkowyska, Mińska, Smoleńska i Moskwy. Mimo to pozostaje ona terenem słabo znanym i dla większości białostoczan wciąż niezbyt rozpoznawalnym. Dlatego na początku spotkania odbył się spacer krajoznawczy, który miał przybliżyć wszystkim zainteresowanym zarówno najbardziej znane budynki, jak i oddalone, nieco tajemnicze zakamarki dawnej składnicy kwatermistrzowskiej.

Uczestników spotkania przez Węglową poprowadził Sławomir Mojsiuszko (architekt, prezes Fundacji M.I.A.S.T.O. Białystok, pomysłodawca i jeden z organizatorów III Kongresu Ruchów Miejskich, który odbędzie się w stolicy Podlasia we wrześniu br.). Wycieczka okrążyła wciąż sprawną, choć już od dawna nieużywaną bocznicę kolejową i obeszła większość magazynów. Uczestnicy na własne oczy przekonali się, w jakim stanie są poszczególne budynki i co trzeba byłoby zmienić, żeby teren ten uczynić dostępnym oraz przyjaznym dla białostoczan.

Dzięki znakomitej pogodzie, sporemu zainteresowaniu – i krasomówczym skłonnościom przewodnika – piesza wycieczka po jednostce przedłużyła się ponad wstępnie założone pół godziny. Dlatego kiedy tylko spacerowicze powrócili pod Magazyn nr 10, który był punktem zbornym przed wyruszeniem w trasę, organizatorzy zaprosili wszystkich obecnych do wnętrza budynku. Tam rozpoczął się warsztat partycypacyjny projektu „Węglowa – społeczna koncepcja”, który poprowadziła Agnieszka Maszkowska (socjolog, członek zarządu Fundacji Laboratorium Badań i Działań Społecznych „SocLab”).

W pierwszej części spotkania organizatorzy zaprezentowali główne zagadnienia systemowe, które w czasie dotychczasowych spotkań omawiali uczestnicy pięciu grup roboczych. Ważne sprawy dotyczące Węglowej jako całości to m.in. pytania: czy teren powinien pozostać własnością komunalną, kto i na jakich zasadach powinien nim zarządzać, a także czy wyjątkowość dawnej jednostki wojskowej powinna być przekształcona przede wszystkim z korzyścią dla mieszkańców sąsiedniego osiedla, czy może dla ogółu mieszkańców Białegostoku. Kwestie te zaprezentował i nakreślił Piotr Jać (prawnik, wiceprezes Stowarzyszenia Kreatywne Podlasie).

Po pierwszej prezentacji warsztatowej rozpoczęła się mniej oficjalna część popołudnia. Uczestnicy spotkania wyszli przed Magazyn nr 10, gdzie organizatorzy przygotowali grilla. Taka plenerowa przerwa cateringowa stała się okazją do nieformalnych rozmów i wymiany uwag na temat terenu powojskowego oraz jego przyszłości. W imieniu organizatorów tę część prowadził Damian Dworakowski (socjolog, prezes Stowarzyszenia Kreatywne Podlasie).

Druga część merytoryczna ponownie odbyła się w sali na piętrze Magazynu nr 10. Uczestnicy projektu, którzy dotąd pracowali w pięciu grupach roboczych (mieszkańców, użytkowników, odbiorców, inwestorów i ekspertów), przedstawili członkom pozostałych grup i omówili na mapach rozwiązania opracowane w czasie dotychczasowych spotkań. Poszczególne wystąpienia były na bieżąco okazją do dyskusji nad wybranymi aspektami każdej z koncepcji.

Rozwiązania wypracowane przez grupę mieszkańców zaprezentował Andrzej Świetlikowski ze Stowarzyszenia „Aktywne Osiedle”. Prezentacji pomysłów użytkowników dokonał m.in. Patrycjusz Włoskowski z Pogotowia Kulturalno Społecznego. Koncepcję odbiorców działań realizowanych na Węglowej zaprezentował białostoczanin Adam Zawiślak. W imieniu inwestorów wypowiedział się m.in. Tadeusz Bieniewski z Klubu Strzeleckiego LOK „Grot”. Koncepcję ekspertów omówił z kolei Marcin Nawrocki z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego.

Prezentacje poszczególnych koncepcji płynnie przekształciły się w dyskusję na temat przyszłości terenu. Organizatorzy wstępnie omówili koncepcje dla trzech magazynów, których przyszłość jest stosunkowo najbardziej konkretna. W zarysie zostały omówione rozwiązania planowanego Muzeum Pamięci Sybiru (Magazyn nr 5), przedstawiono dotąd przeprowadzone inwestycje skutkujące otwarciem call center (Magazyn nr 9) oraz pokrótce zaprezentowano ideę Transgranicznego Centrum Kultury – Węglowa (Magazyn nr 10). Szczególne zainteresowanie wzbudziła koncepcja muzeum, w tym planowane przez inwestora docelowe zagospodarowanie terenu zielonego i bocznicy kolejowej.

W dalszej części dyskusji poruszono między innymi propozycję ulokowania na Węglowej centrum przemysłów kreatywnych. Tę ideę skomentowała dr Jolanta Koszelew, dyrektor Białostockiego Parku Naukowo-Technologicznego, która była gościem specjalnym czwartkowego warsztatu na Węglowej. Wiele miejsca poświęcono także rozwiązaniom w zakresie zaopatrzenia w energię i uzbrojeniu terenu. Szczególnym zainteresowaniem cieszyły się wątki dotyczące energii ze źródeł odnawialnych – w tym ogniw fotowoltaicznych i pomp ciepła. W tej części dyskusji poruszono również kwestię terenów zielonych na obszarze dawnej jednostki wojskowej, m.in. parku botanicznego oraz zieleni na dachach magazynów.

Na pytanie o ewentualną ochronę Węglowej jako budynków lub kompleksu zabytkowego, uczestnicy warsztatu zgłosili szereg uwag i propozycji. W większości z nich wskazywano, że ochrona konserwatorska na obecnym etapie nie jest celowa i uzasadniona, ponieważ istotnie utrudni zmiany niezbędne do choćby minimalnej rewitalizacji całego terenu. Zgodnie natomiast podnoszono, że adekwatnym rozwiązaniem jest szczegółowa ochrona obecnego kompleksu magazynowego w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Ochrona postanowieniami planu miejscowego – i w związku z tym postulat zmiany obecnie obowiązujących zapisów – został wyartykułowany przez uczestników spotkania jako wspólny wniosek z całej dyskusji.

Część oficjalna warsztatów zakończyła się przed 21:00, znacznie wykraczając – ku miłemu zaskoczeniu organizatorów – ponad wstępnie założone trzy godziny. W ostatniej części spotkania uczestnicy podzielili się na grupy, luźno rozmawiające na bardziej szczegółowe tematy. Grupa która otoczyła makietę terenu zastanawiała się nad układem komunikacyjnym oraz ścieżkami rowerowymi. Osoby skupione przy projekcji multimedialnej analizowały plany budowy Muzeum Pamięci Sybiru. Inni rozmawiali m.in. o pomyśle budowy toru przeszkód do parkouru i siłowni zewnętrznej do kalisteniki, a także o idei przeniesienia na Węglową siedzib wybranych instytucji publicznych i urzędów.

Uczestnicy spotkania, którzy opuszczali rozgrzane czerwcowym słońcem wnętrze Magazynu nr 10, chowali się w cieniu budynku, gdzie na wszystkich czekały ławy, stoły – i grill. Ta nieoficjalna część gorącego czwartkowego popołudnia, w której temat Węglowej był żywo dyskutowany w luźnej atmosferze, przeciągnęła się do późnych godzin wieczornych. Ostatni uczestnicy opuścili teren dawnej jednostki wojskowej po północy, a organizatorzy pozostali nieco dłużej, dbając o pozostawienie terenu w stanie lepszym od zastanego.

Robocze wnioski, wynotowane przez organizatorów:

1. Węglowa jest wyjątkową i cenną przestrzenią, która zasługuje na rozwój w interesie społeczności lokalnej, przy jednoczesnym zachowaniu obecnej tkanki urbanistycznej i poszczególnych budynków o wartościach historycznych. Może służyć zarówno mieszkańcom okolicznych osiedli, jak i ogółowi białostoczan – w tym jako przestrzeń działań transgranicznych.

2. Nie jest celowe obejmowanie Węglowej ochroną poprzez wpis do państwowego rejestru zabytków. Bardziej adekwatną formą ochrony budynków oraz założenia urbanistycznego jest wpis do gminnej ewidencji zabytków oraz – przede wszystkim – nowe, precyzyjne zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

3. Przyszłość poszczególnych budynków powinna być zaplanowana przy uwzględnieniu tego, co dzieje się tam obecnie. Dotyczy to zwłaszcza takich form działalności, jak Muzeum Techniki i Motoryzacji „Moto-Retro”, Transgraniczne Centrum Kultury – Węglowa, Skatepark Węglowa (wraz z przeszkodami plenerowymi) czy działalność gospodarcza w Magazynie nr 9.

4. Wartością terenu dawnej jednostki wojskowej jest m.in. dawna bocznica kolejowa, która – przy zachowaniu infrastruktury kolejowej lub jej zarysu – może być przekształcona w tereny zielone, sportowo-rekreacyjne i kulturalne. Zieleń oraz rozwiązania ekologiczne powinny być szeroko uwzględnione w planowaniu przyszłego zagospodarowania terenu.

5. Muzeum Pamięci Sybiru jest ważnym i pod wieloma względami kluczowym uczestnikiem procesu zmian na Węglowej. Budowa nowego budynku muzealnego oraz zagospodarowanie terenu wokół Magazynu nr 5 – a także towarzysząca im przebudowa układu drogowego – mogą stanowić szczególnie istotny impuls rozwojowy dla całego terenu.

6. Ideą, która oddaje oczekiwany kierunek zmian na terenie powojskowym, jest tzw. koncepcja trzeciego miejsca (R. Oldenburg). Na mapie Białegostoku Węglowa powinna być przestrzenią, w której chętnie i wygodnie spędza się czas wolny oraz która jest przyjazna jej użytkownikom.

7. Węglowa powinna być przestrzenią aktywności społecznej przez całą dobę. Dlatego celowe jest połączenie różnych funkcji, form zagospodarowania oraz zarządców i operatorów w taki sposób, aby była ona aktywna zarówno w ciągu dnia (praca oraz działalność zawodowa), jak i popołudniami oraz wieczorami (kultura, rekreacja, sport, działalność społeczna).

8. Wśród nowych, oczekiwanych przez mieszkańców form zagospodarowania Węglowej można wymienić tereny i obiekty o funkcji sportowo-rekreacyjnej oraz działalność gospodarczą tzw. klasy kreatywnej, przemysłów kreatywnych i przemysłów kultury. Zieleń i obiekty sportowe mogą się znaleźć w plenerze – zwłaszcza na terenie bocznicy kolejowej – a działalność gospodarczą i społeczną można umieścić w magazynach i ich otoczeniu.

9. Węglowa może być przestrzenią, w której będą organizowane plenerowe przedsięwzięcia społeczne. Z tego względu celowe jest uporządkowanie całego kompleksu oraz rozwój jego infrastruktury poprzez budowę otwartego terenu wielofunkcyjnego, który może być przestrzenią zawodów sportowych, koncertów, wystaw – lub parkingiem. Wśród przyszłych form zagospodarowania, które warto wziąć pod uwagę w dalszych rozmowach o przyszłości terenu, można też przykładowo wymienić amfiteatr czy muszlę koncertową.

Odpowiedz

Możesz używać następujących atrybutów oraz wyrażeń kodu HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>